سديد الدين محمد عوفى

مقدمهء مصحح 67

متن انتقادى جوامع الحكايات و لوامع الروايات ( فارسى )

عوفى جوامع الحكايات را به چهار قسم تقسيم كرده است به اين شرح : قسم اول در معرفت آفريدگار و معجزات انبيا و كرامات اوليا و تواريخ ملوك و خلفا . قسم دوم در بيان اخلاق حميده و سير مرضيه . قسم سوم در بيان اخلاق مذموم . قسم چهارم در بيان احوال عباد و عجايب بحار و بلاد و طبايع حيوانات ، كه هركدام از اين قسم‌ها بيست و پنج باب و بر رويهم صد باب را شامل است . در اين كتاب كه بدون اغراق چيزى شبيه دائرة المعارف است در خلال دو هزار و صد و سيزده حكايت از تمام مسائل مربوط به تاريخ تمدن و ادبيات و اخلاق و علوم جهان اسلامى بحث و گفتگو شده است و اگر كسى بخواهد مىتواند از مطالب گوناگون آن‌كه هركدام در عرصهء دانش امروز نام مستقلى يافته چندين مجلد متمايز و مستقل ترتيب بدهد . مطالب اين صد باب اغلب مستند است و مؤلف نام مآخذ و منابع را در ضمن تحرير مطالب ذكر كرده و اگر امروز بعضى از آنها مبهم و ناشناخته مانده از اين جهت است كه بسيارى از آثار علمى و ادبى ما به‌دست تصاريف زمانه به‌خطر افتاده و از بين رفته است . همچنين به كمك برخى از حكايات اين كتاب مىتوان به حل بعضى مشكلات متون فارسى و مأخذ پاره‌اى از تلميحات شاعران دست يافت « 1 » كه بعضى ( مرغ هوا را نصيب و ماهى دريا ) را بدون واو عطف خوانده‌اند ، بدين معنى كه ماهى دريا نصيب مرغ هوا مىگردد ، و اين معنى چند اشكال دارد : يكى آنكه بايد مراد از مرغ هوا را مرغ ماهىخوار بدانيم ، و ديگر اينكه رحمت و بخشندگى متوقف است بر مرغ هوا ، و ماهى دريا از آن بىنصيب مىماند ،

--> ( 1 ) - از جمله در معنى بيت دوم از اين ابيات شيخ اجل : اول دفتر به نام ايزد دانا * صانع پروردگار حى توانا از در بخشندگى و بنده‌نوازى * مرغ هوا را نصيب و ماهى دريا قسمت خود مىخورند منعم و درويش * روزى خود مىبرند پشه و عنقا